Schroefdraad soorten en maten: UNF, metrisch, BSP en NPT uitgelegd

Het verschil tussen standaard en maat, welke draad in welke industrie, en hoe u de juiste fitting kiest

Schroefdraad soorten worden in de praktijk voortdurend door elkaar gehaald. Iemand vraagt om "een UNF fitting" of om "10-32 draad", en bedoelt daarmee twee heel verschillende dingen. Dat leidt tot verkeerde bestellingen, beschadigde poorten en lekkende systemen.

Het onderscheid is eenvoudig zodra u het eenmaal ziet: een schroefdraadstandaard (UNF, UNC, BSP, NPT, metrisch) is de familie waartoe de draad behoort. Een schroefdraadmaat (10-32, 1/4-28, M6) is de specifieke afmeting binnen die familie. Twee draden uit dezelfde standaard passen alleen op elkaar als ook de maat identiek is.

Dit artikel legt alle gangbare schroefdraad soorten uit, laat zien welke standaard in welke industrie dominant is, en geeft u een praktisch stappenplan om een onbekende draad te identificeren.

⏱ ca. 9 minuten leestijd

De kern in één zin

Een schroefdraadstandaard is de familie (UNF, BSP, NPT, metrisch). Een schroefdraadmaat is het specifieke lid van die familie (10-32, 1/4-28, M6). Alleen wanneer standaard én maat identiek zijn, passen twee onderdelen op elkaar.

Schroefdraadstandaard versus schroefdraadmaat: het cruciale onderscheid

Dit is de meest voorkomende bron van verwarring rondom schroefdraad soorten. De aanduiding op een fitting bevat namelijk twee soorten informatie tegelijk.

Een 10-32 UNF en een 1/4-28 UNF behoren tot dezelfde standaard (UNF), maar hebben verschillende maten. Ze zijn daarom nooit uitwisselbaar, ook al lijkt de fitting soms te passen.

Meest gemaakte fout

"Het is allebei UNF, dus het past." Dat klopt niet. UNF is de familie; de maat bepaalt of onderdelen fysiek samenwerken. Een 10-32 moer past nooit op een 1/4-28 poort, en omgekeerd. Forceren beschadigt de draad in het instrument permanent.

De vijf belangrijkste schroefdraadstandaarden

Hieronder de vijf standaarden die u in de proces- en laboratoriumtechniek tegenkomt, met hun herkenningspunten en toepassingsgebieden.

1. Metrisch (M en MF): de Europese standaard

Metrische draad is verreweg de meest gebruikte standaard in Europa en volgt ISO 261 en ISO 965. De aanduiding bestaat uit de letter M gevolgd door de buitendiameter in millimeters, eventueel met de spoed erachter. M6 heeft een buitendiameter van 6,00 mm; M6x0,75 is de fijne variant met een spoed van 0,75 mm.

Herkenning: de buitendiameter komt uit op een rond millimetergetal. Tophoek 60 graden. Cilindrisch.

Toepassing: Europese machinebouw, installatietechniek, Europese analytische instrumenten (onder meer sommige Agilent en Shimadzu HPLC-modules gebruiken M6).

2. UNF (Unified National Fine): fijne Amerikaanse draad

UNF is een Amerikaanse draadfamilie met een fijne spoed. De aanduiding bestaat uit de nominale maat gevolgd door het aantal gangen per inch: 10-32 betekent maat #10 met 32 gangen per inch. Binnen UNF bestaan onder andere #4-40, #6-32, 10-32, 1/4-28, 5/16-24 en 3/8-24.

Herkenning: buitendiameter komt uit op een 'onlogisch' millimetergetal zoals 4,83 of 6,35 mm. Tophoek 60 graden. Cilindrisch. Fijne spoed.

Toepassing: analytische chemie (HPLC, LC-MS, GC), trillingsgevoelige constructies, precisie-instrumentatie, Amerikaanse machinebouw.

3. UNC (Unified National Coarse): grove Amerikaanse draad

UNC is de grove tegenhanger van UNF: dezelfde diameters, maar minder gangen per inch. Dat maakt de draad dieper en robuuster, sneller te monteren en minder gevoelig voor beschadiging, maar ook minder trillingsbestendig.

Herkenning: zichtbaar grovere draadgangen dan UNF bij dezelfde diameter. Tophoek 60 graden.

Toepassing: Amerikaanse machines en voertuigen, constructiebouw, bevestigingen in zachtere materialen. Zelden in fluidics-toepassingen.

4. BSP (British Standard Pipe): de Europese pijpdraad

BSP is de dominante pijpdraadstandaard buiten Noord-Amerika en wordt in Nederland vaak gasdraad genoemd. BSP kent twee varianten die essentieel van elkaar verschillen:

• BSPP (aanduiding G): cilindrische draad. Dicht af via een vlakke pakking, O-ring of Usit-ring op het afdichtvlak. Nooit met teflontape.
• BSPT (aanduiding R): conische draad. Dicht af op de draad zelf, met PTFE-tape of afdichtpasta.

Herkenning: tophoek 55 graden (Whitworth-profiel) met licht afgeronde toppen. De maataanduiding verwijst naar de historische binnendiameter van de pijp, niet naar de buitendiameter van de draad. G1/8 heeft een buitendiameter van circa 9,7 mm.

Toepassing: Europese hydrauliek en pneumatiek, procesinstallaties, drinkwater, instrumentatie, gastoevoer.

5. NPT (National Pipe Taper): de Amerikaanse pijpdraad

NPT is de Amerikaanse pijpdraadstandaard en is altijd conisch (taps 1:16). De draad zet zich bij aandraaien vast, waardoor afdichting op de draad zelf plaatsvindt. Voor een lekvrije verbinding is een afdichtmiddel zoals PTFE-tape vrijwel altijd noodzakelijk.

Herkenning: tophoek 60 graden, duidelijk conisch verloop. Meet de diameter bij de vierde of vijfde volle draadgang.

Toepassing: Noord-Amerikaanse procesapparatuur, gas- en waterleidingen, petrochemie, HVAC, pneumatische systemen van Amerikaanse makelij.

Welke schroefdraad soorten worden in welke industrie gebruikt?

De keuze voor een schroefdraadstandaard is zelden een technische afweging van de eindgebruiker. Ze is bepaald door de herkomst van de apparatuur en de conventie binnen de sector.

Stappenplan: hoe herkent u een onbekende schroefdraad?

Staat u met een fitting in de hand zonder te weten welke draad het is? Volg deze vier stappen. U heeft een schuifmaat en een draadmeter (draadmal) nodig.

Stap 1: conisch of cilindrisch?

Houd een liniaal of rechte kant langs de draad. Loopt de diameter zichtbaar taps toe, dan heeft u NPT of BSPT. Blijft de diameter constant, dan heeft u metrisch, UNF, UNC of BSPP. Dit is de snelste manier om het aantal mogelijkheden direct te halveren.

Stap 2: meet de buitendiameter

Meet met een schuifmaat over de draadtoppen. Bij conische draad meet u op de vierde of vijfde volle draadgang. Komt u uit op een rond millimetergetal (6, 8, 10 mm), dan wijst dat op metrische draad. Komt u uit op een 'vreemd' getal (4,83 of 6,35 mm), dan heeft u vrijwel zeker een inch-maat.

Stap 3: bepaal de spoed of gangen per inch

Leg de draadmeter op de draad. Valt de mal naadloos in de draadgangen zonder lichtdoorlating, dan heeft u de juiste maat gevonden. Bij metrische draad leest u de spoed in millimeters af; bij inch-draad het aantal gangen per inch (TPI).

Stap 4: controleer de tophoek

Dit is de laatste controle en soms de doorslaggevende. Metrisch, UNF, UNC en NPT hebben een tophoek van 60 graden. BSP heeft 55 graden met licht afgeronde toppen. Bij twijfel tussen twee kandidaten met vergelijkbare diameter en spoed geeft de tophoek uitsluitsel.

Praktijktip voor het lab

Houd een set draadmallen (metrisch én inch) bij de instrumenten. Vijf minuten meten voorkomt een beschadigde poort op een instrument van tienduizenden euro's. Twijfelt u nog steeds? Stuur een foto met schuifmaat naast de draad naar uw leverancier.

Uitwisselbaarheid: wat past wel en wat past niet?

De meest gestelde praktijkvraag rondom schroefdraad soorten: past onderdeel A op poort B? Onderstaande tabel geeft direct antwoord voor de meest voorkomende combinaties.

Let op bij RVS ferrules

Een roestvrijstalen ferrule vervormt permanent bij de eerste montage en zet zich vast op de exacte positie in die specifieke fitting. Hergebruik in een andere body geeft lekkage, ook bij identieke specificaties. PEEK-ferrules zijn wel herbruikbaar en herpositioneerbaar.

Uitwisselbaarheid per fabrikant in analytische systemen

In de analytische chemie is 10-32 UNF de de-facto standaard geworden. Onderstaand overzicht toont welke merken onderling compatibel zijn bij gebruik van 1/16 inch capillair.

Voorraadstrategie voor laboratoria

Houd PEEK-moeren en PEEK-ferrules voor 10-32 met 1/16 inch capillair op voorraad. Deze combinatie dekt het overgrote deel van de gangbare HPLC-instrumenten en bespaart wachttijd bij storingen.

Veelgestelde vragen over schroefdraad soorten

Wat is het verschil tussen UNF en 10-32?

UNF is de schroefdraadstandaard: een familie van Amerikaanse draden met fijne spoed. 10-32 is een specifieke maat binnen die familie, namelijk maat #10 met 32 gangen per inch. Alle 10-32 draad is UNF, maar niet alle UNF is 10-32. Vraagt iemand om "UNF fittingen", vraag dan altijd door naar de exacte maat.

Past een 10-32 ferrule op een 1/4-28 fitting?

Nee. Ook al kan het capillair dezelfde buitendiameter hebben (bijvoorbeeld 1/16 inch), de schroefdraadmaat van de moer verschilt. Een 10-32 ferrule met 1/4-28 moer past niet, en omgekeerd evenmin. Sommige ferrules zijn universeel qua buisdiameter, maar moer en fitting moeten altijd dezelfde schroefdraad hebben.

Kan ik NPT en BSP door elkaar gebruiken?

Nee. Beide zijn conische pijpdraden, maar NPT heeft een tophoek van 60 graden en BSPT 55 graden. In sommige maten grijpen ze wel in elkaar, maar ze dichten niet af en beschadigen elkaars draadflanken. Gebruik altijd een verloopstuk: een NPT/BSP-adapter dicht aan de NPT-zijde af met PTFE-tape en aan de BSP-zijde met een O-ring of Usit-ring.

Wanneer gebruik ik wel en geen teflontape?

Teflontape en afdichtpasta gebruikt u uitsluitend bij conische draadverbindingen: NPT en BSPT. Bij cilindrische draad met vlakdichting (BSPP, metrisch met O-ring) is teflontape ongeschikt en veroorzaakt het juist lekkage. Bij HPLC-fittingen gebruikt u nooit teflontape: dat introduceert dood volume en verontreiniging.

Waarom is BSP 1/8 inch niet gelijk aan 3,2 millimeter?

Bij BSP verwijst de maataanduiding naar de historische binnendiameter van de pijp, niet naar de buitendiameter van de draad. G1/8 heeft een buitendiameter van circa 9,7 mm. Dit is een van de meest verwarrende eigenschappen van pijpdraadstandaarden en een veelvoorkomende bron van bestelfouten.

Welke schroefdraad heeft mijn Europese machine?

Europese machinebouw gebruikt overwegend metrische draad voor mechanische bevestigingen en BSPP (G-draad) voor vloeistof- en gasaansluitingen. Bij geïmporteerde Amerikaanse apparatuur komt u NPT en UNF tegen. Bij twijfel volgt u het stappenplan hierboven of stuurt u een foto met schuifmaat naar uw leverancier.

Koppelingen en fittingen

• IDEX Fittings & Connectors
• Dibafit Connectoren
• Industriële koppelingen en fittingen